12 / 2 / 2020
Πριν από κάποιο καιρό είχα γράψει ένα κείμενο σ’αυτό το blog για το ρήμα επιτίθεμαι. Και βλέπω ότι ακόμα τραβά αρκετή κίνηση· ίσως να είναι κάτι που ενδιαφέρει αρκετούς. Αλλά από τότε ήξερα ότι αυτό έπρεπε να είναι κανονικό άρθρο, όχι ένα απλό, και σχετικά πρόχειρο, blog post. Αποφάσισα, λοιπόν, να το γράψω – και όχι επειδή αποδείχτηκε δημοφιλές, δεν θα έγραφα κάτι απλά και μόνο επειδή είναι δημοφιλές αλλά, κυρίως, επειδή κι εμένα μ’ενδιαφέρει προσωπικά.
Το έχω έτοιμο, τώρα, ένα άρθρο για το (επι)τίθεμαι και όλες μου τις σκέψεις γι’αυτό. Όμως δεν θα το ανεβάσω αυτό τον μήνα· έχω υπόψη μου να ανεβάσω άλλα πράγματα πρώτα. Αλλά από τον επόμενο μήνα θα ανεβεί στο κεντρικό μου site.
Για εμένα, είναι ένα θέμα εξαιρετικά ενδιαφέρον, όπως και πολλά άλλα γλωσσολογικά θέματα. Αν και δεν ξεκίνησα να γράφω επειδή είμαι από τους φανατικά ενασχολούμενους με τη γλώσσα (αλλά επειδή είμαι από τους φανατικά ενασχολούμενους με τα όνειρα), αυτή είναι μια «αρρώστια» που αργά ή γρήγορα κολλάς όταν γράφεις. Αρχίζεις να αγαπάς τις ίδιες τις λέξεις, το ίδιο το κείμενο. Γιατί είναι μαγεία, εδώ που τα λέμε. Είναι μαγεία.
9 / 2 / 2020
(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)
Σκέψου:
Ζεις σε μια κοινωνία που, εν γένει, σου λέει πως οποιαδήποτε δημιουργική διαδικασία πρέπει (α) να έχει κάποιο αντίκτυπο προς τους άλλους και (β) να σου αποφέρει κάποιο όφελος που είναι άλλο από την ίδια τη δημιουργική διαδικασία.
Εν ολίγοις, σου λέει ότι δεν έχει κανένα νόημα να κάνεις τη δημιουργική διαδικασία μόνο για τον εαυτό σου, ή για ένα μικρό κοινό, αλλά πρέπει να την κάνεις για έναν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό.
Επίσης, σου λέει ότι η δημιουργικά διαδικασία
από μόνη της δεν έχει καμία αξία για εσένα· για να έχει αξία, πρέπει ή να σου προσδίδει κάποιο κύριος, φήμη, ή status μέσα στην κοινωνία, ή πρέπει να σου δίνει λεφτά.
Αυτές οι πεποιθήσεις είναι καθαρά του σύγχρονου κόσμου, και κυρίως έχουν προέλθει από τη λογική της εποχής της βιομηχανικής επανάστασης, που τα πάντα τα ισοπεδώνει ώστε να τα κάνει μέρος της παραγωγής. Οτιδήποτε δεν είναι μέρος της οικονομικής παραγωγής είναι κακό.
Είναι μια λογική αποτελμάτωσης.
Στην πραγματικότητα, η οποιαδήποτε δημιουργική διαδικασία δεν είναι ανάγκη να έχει αντίκτυπο προς την κοινωνία γενικά. Μπορεί να είναι κάτι που το κάνεις απλά και μόνο για τον εαυτό σου, ή για τον εαυτό σου και δυο-τρία άλλα άτομα. Και έχει αξία
από μόνο του, γιατί σε εξυψώνει ψυχικά. Αυτό είναι και το βασικό νόημα της δημιουργικής διαδικασίας.
Δεν λέω ότι πρέπει υποχρεωτικά οτιδήποτε δημιουργικό κάνει κάποιος να το κλείνει σ’ένα μπαούλο και να το κρύβει από την κοινωνία. Αν το πίστευα αυτό, κατά πρώτον δεν θα δημοσίευα τα βιβλία μου. Αν κάνεις κάτι που νομίζεις ότι, εκτός από εσένα, μπορεί να ψυχαγωγήσει και άλλους, τότε, ναι, γιατί να μην το δημοσιεύσεις; Κι αυτό δεν σημαίνει να το βγάλεις στο εμπόριο. Προτιμώ να δημοσιεύω βιβλία μου χωρίς να τα κάνω εμπορεύματα, ειδικά έτσι όπως είναι η οικονομική κατάσταση, όπου ο συγγραφέας παίρνει τα αρχίδια του, κατά βάση, όχι λεφτά.
Όμως δεν είναι ανάγκη και όλες οι δημιουργικές διαδικασίες να έχουν αντίκτυπο στην κοινωνία. Υπάρχουν άνθρωποι που φτιάχνουν, για παράδειγμα, υπέροχους φανταστικούς κόσμους και τους έχουν μόνο για την πάρτη τους, χρησιμοποιώντας τους με διάφορους τρόπους ώστε να ψυχαγωγούν τους εαυτούς τους, ή και μερικούς άλλους ακόμα. (Ο Τόλκιν, αρχικά, έτσι είχε φτιάξει τη Μέση-Γη· ασχέτως τι έγινε μετά.)
Νομίζεις ότι αυτό είναι “παράξενο”;
Νομίζεις ότι είναι πιο “φυσιολογικό” να κάθεσαι μπροστά στην τηλεόραση και, ουσιαστικά, να μην κάνεις τίποτα ενώ συγχρόνως τρως στη μάπα την πλύση εγκεφάλου της; (Κι όταν λέει κανείς “πλύση εγκεφάλου” δεν χρειάζεται να μας έρχονται στο μυαλό ακραία πράγματα από ταινίες επιστημονικής φαντασίας με καλώδια κολλημένα στο κεφάλι. Η συνεχής επανάληψη των ίδιων πραγμάτων και αξιών και πιστεύω, έτσι που σε κάνουν να νομίσεις ότι είναι τα μόνα αληθινά, είναι η πιο αποτελεσματική μαζική πλύση εγκεφάλου.)
Η δημιουργική διαδικασία είναι πολύ πιο ψυχαγωγική από μόνη της απ’ό,τι είναι η τηλεόραση ή το να παίζεις με τις ώρες ηλεκτρονικά παιχνίδια όπου σκοτώνεις κινούμενους στόχους.
Από αυτό είναι καταφανές και ότι δεν είναι υποχρεωτικό η δημιουργική διαδικασία να επιφέρει κάποιο άλλο όφελος, όπως χρήματα ή φήμη. Το κύριο όφελος της δημιουργικής διαδικασίας είναι η ψυχική ανύψωση που προσφέρει σ’
εσένα. Τα άλλα είναι παράπλευρα αποτελέσματα.
Γι’αυτό κιόλας όλοι οι καλοί δημιουργοί – είτε είναι μουσικοί, είτε συγγραφείς, είτε ζωγράφοι, είτε οτιδήποτε – πρωτίστως κάνουν ό,τι κάνουν για το δικό τους γούστο. Και η διαφορά πάντα είναι ξεκάθαρη.
6 / 2 / 2020
(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)
Όταν γράφεις ένα μυθιστόρημα και είσαι στην αρχή ακόμα, μην προσπαθείς να διακρίνεις το τέλος. Είναι μάταιο. Είναι λάθος.
Δες το σαν μια μακριά πεζοπορία. Από την αρχή του ταξιδιού δεν γίνεται να αγναντέψεις το τέλος. Μπορείς μόνο να αγναντέψεις ώς ένα σημείο στο βάθος του δρόμου. Τα υπόλοιπα είναι άγνωστα· τα ανακαλύπτεις καθώς πηγαίνεις. Το μόνο που ξέρεις είναι η γενική κατεύθυνση που θα ακολουθήσεις. Ξέρεις περίπου πού θα καταλήξεις· δεν ξέρεις πώς ακριβώς θα είναι το μέρος όταν φτάσεις εκεί. Ούτε οι χάρτες δεν μπορούν να σ’το πουν αυτό. (”Ο χάρτης δεν είναι η περιοχή.”)
4 / 2 / 2020
Πολλές φορές δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν σε κάποιους να αρέσει μια μορφή τέχνης αλλά να απεχθάνονται μια άλλη, ειδικά στον χώρο των τεχνών του φανταστικού. Για παράδειγμα, πώς είναι δυνατόν να αρέσουν σε κάποιον οι πίνακες του Frank Frazzeta αλλά να απεχθάνεται σουρεαλιστές όπως ο Max Ernst, ή αντιστρόφως. Μπορώ να καταλάβω ότι κάποιος μπορεί να έχει μια προτίμηση, αλλά όχι ότι κάτι από αυτά τού αρέσει ενώ το άλλο δεν θέλει ούτε να το βλέπει.
Και θα μου πεις, Ποια σχέση έχει, ρε φίλε, ο Frazzeta με τον Ernst; Καμία σχέση δεν έχουν!
Frank Frazzeta
Max Ernst
Μα, δεν είναι προφανές; Ο ένας είναι προέκταση του άλλου, φυσικά! Ή, από μια διαφορετική άποψη, είναι ίσως οι δύο όψεις του ίδιους νομίσματος. Του ίδιου νομίσματος. Και το νόμισμα είναι η Φαντασία. Γι’αυτό κιόλας μπορώ να γράψω ιστορίες όπου οι ήρωες είναι σαν να βγήκαν από πίνακα του Frazzeta αλλά περιφέρονται σε σκηνικά που είναι σαν να βγήκαν από πίνακα του Ernst.
Για εμένα δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις μορφές. Είναι το ίδιο πράγμα, σε άλλη... μορφή.
