Όπως έλεγα στο προηγούμενο post, διαβάζω αυτές τις μέρες το Black Gods and Scarlet Dreams της C.L. Moore. Είναι μια συλλογή ιστοριών από το 1930, οι μισές ηρωικής φαντασίας, οι άλλες μισές επιστημονικής φαντασίας. Αλλά και των δύο ειδών οι ιστορίες της Moore έχουν ένα κοινό γνώρισμα: ένα βαθύ πνευματιστικό, εσωτερικό στοιχείο. Συνεχώς μιλά για παράξενες ψυχικές καταστάσεις των ηρώων της οι οποίες δεν είναι εκείνο που θα περίμενες σήμερα λέγοντας ψυχικές καταστάσεις. Δεν είναι ούτε καν εκείνο το “ακατονόμαστο” και “απερίγραπτο” του Lovecraft ακριβώς. Είναι κάτι που μοιάζει μ’αυτό αλλά, συγχρόνως, τελείως διαφορετικό: είναι πιο συγκεκριμένο, σε όλες τις περιπτώσεις, και δίνει μια αίσθηση μεγαλύτερου βάθους. Επιπλέον, παρότι όλες αυτές οι ψυχικές καταστάσεις είναι εξωφρενικές, και μάλλον ποτέ δεν πρόκειται να τις γνωρίσει άνθρωπος, έχουν μια τρομερή αίσθηση αληθοφάνειας. Είναι κάτι που μπορείς να διανοηθείς όταν το διαβάζεις να περιγράφεται, αν και ξέρεις ότι είναι ψιλοαπίθανο να το βιώσει άνθρωπος – αν όχι τελείως αδύνατον.
Ωστόσο, αυτά σε κάνουν να παρατηρήσεις ότι οι αφηγήσεις εκείνης της εποχής ήταν πιο εσωτερικές. Εστιάζονταν περισσότερο στις παράξενες ψυχικές καταστάσεις απ’ό,τι οι μετέπειτα φανταστικές ιστορίες, πόσω μάλλον οι σημερινές.
Οι σημερινές ιστορίες είναι πολύ πιο οπτικές. Είναι εικόνες, βασικά. Αυτές, όμως, οι παλιές ιστορίες είναι περισσότερο σκέψη και αίσθηση. Είναι σαν από εκείνα τα πράγματα που θα τα αντιλαμβανόσουν εγκεφαλικά, ας πούμε, αλλά τα μάτια σου δεν θα μπορούσαν ποτέ να τα δουν.
Διαβάζω συγχρόνως και το Heroes Die του Stover. Δεν το έχω προχωρήσει και τόσο, αλλά μου αρέσει. Μοιάζει να είναι καλό βιβλίο φαντασίας. Αλλά δεν έχει τέτοιες ψυχικές καταστάσεις μέσα, ούτε κατά διάνοια. Είναι ένα σύγχρονο βιβλίο. Οι ψυχικές καταστάσεις των χαρακτήρων του είναι απλές. Για παράδειγμα, ο βασικός ήρωας θέλει να σώσει τη γυναίκα του παρότι αυτή ίσως και να τον κερατώνει. Θέλει τόσο πολύ να σώσει τη γυναίκα του που – γαμώ το κερατό μου γαμώ! – είναι έτοιμος να δολοφονήσει τους πάντες για να το καταφέρει! Επειδή... επειδή θέλει να τη σώσει, γαμώτο! Το νιώθει!
Εντάξει, είναι καψουρεμένος. Ένα γερό κίνητρο για να γίνει η ιστορία. ΟΚ. Τι άλλο; Αυτή δεν είναι καμιά πολύ παράξενη ψυχική κατάσταση· απλά μια λιγάκι υπερβολική ψυχική κατάσταση. Είναι οι κλασικές ψυχομπουρμπουλήθρες που χρησιμοποιούνται σε πολλά σύγχρονα βιβλία. (Και δεν το λέω αυτό ως αρνητική κριτική για το Heroes Die. Όπως ήδη είπα, μου αρέσει.)
Επειδή ζούμε σε μια κουλτούρα που είναι, κατά βάση, οπτική, έχουμε μάθει τα πάντα να τα βλέπουμε μπροστά μας, όχι να τα διανοούμαστε. Και έτσι γράφουμε. Χωρίς, συνήθως, να εμβαθύνουμε περισσότερο από τις διάφορες σαχλαμάρες της σύγχρονης ψυχολογίας. Σήμερα, ο συγγραφέας κατά πάσα πιθανότητα δεν θα καθίσει να γράψει για αλλόκοτες, ανέφικτες, φανταστικές ψυχικές καταστάσεις (εκτός αν είναι κάτι το “ανομολόγητο” – κενό – τίποτα – τίποτα – όπως από Lovecraft – τόσο παράξενο που, ξέρεις, δεν χρειάζεται να μπεις στον κόπο να ζουλήξεις το μυαλό σου για να προσπαθήσεις να το περιγράψεις). Απλά θα ανοίξει ένα ανεγκέφαλο εγχειρίδιο ψυχολογίας και θα πάρει μια ψυχική κατάσταση από εκεί, όπως θα έπαιρνε έτοιμη μια τεχνική βλάβη για μια μηχανή από ένα τεχνικό εγχειρίδιο.
Αυτό δεν είναι εξέλιξη. Όχι προς την ψυχική κατεύθυνση, σίγουρα.
