Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Αναζήτηση Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
18 / 1 / 2022

Διαβάζοντας ένα λογοτεχνικό βιβλίο (ή γράφοντάς το, αν γράφεις) μπορεί να συναντήσεις σημεία που δεν φαίνονται και τόσο σημαντικά για την πλοκή, όμως έχουν πολλές λέξεις, καταλαμβάνουν αρκετές σελίδες· ενώ κάποια άλλα σημεία, που είναι σημαντικά για την πλοκή, έχουν πολύ λίγες λέξεις και καταλαμβάνουν λίγες σελίδες – ακόμα και μια, δυο, ίσως.

Ναι, μπορεί να αναρωτιέσαι γι’αυτό ακόμα κι αν εσύ γράφεις την ιστορία. Μπορεί να αναρωτιέσαι πώς είναι δυνατόν κάποιο σημαντικό κομμάτι να σου βγαίνει τόσο λακωνικό, ενώ κάποιο ασήμαντο κομμάτι να σου βγαίνει φλύαρο.

Θα έπρεπε, μήπως, να ήταν διαφορετικά τα πράγματα; Υπάρχει κάποιο λάθος;

Κανένα λάθος δεν υπάρχει παρά μόνο στον τρόπο σκέψης μας ορισμένες φορές. Στη νοοτροπία μας.

Όταν αναρωτιέσαι για ένα τέτοιο θέμα – είτε ως αναγνώστης είτε ως συγγραφέας – αναρωτήσου καλύτερα για κάτι άλλο: Ποιος σου είπε ότι τα σημαντικά σημεία μέσα σε μια αφήγηση πρέπει να γράφονται με πολλές λέξεις; Και ποιος σου είπε ότι τα «ασήμαντα» σημεία (αν, πραγματικά, οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί ασήμαντο) πρέπει να γράφονται με λίγες λέξεις;

Αυτή είναι μια λανθασμένη νοοτροπία που ακολουθείται γενικά σε πολλά πράγματα: ότι το σημαντικό πρέπει να είναι «πολύ» ενώ το ασήμαντο πρέπει να είναι «λίγο».

Δεν έχει, όμως, καμιά λογική βάση. Και σίγουρα δεν ισχύει στη λογοτεχνία. (Ούτε και το ανάποδο ισχύει, φυσικά.)

Μάλιστα, μπορεί μια σημαντική σκηνή μέσα στην ιστορία να φαίνεται καλύτερα ως σημαντική αν είναι γραμμένη με λίγες λέξεις. Γιατί έτσι μπορεί να δίνει μια πιο... βαρύγδουπη, ας πούμε, αίσθηση.

Ενώ, αντιθέτως, μια ασήμαντη σκηνή μπορεί να είναι γραμμένη με περισσότερες λέξεις έτσι ώστε να απλώνεται νωχελικά μέσα στην ιστορία και να μη μας κάνει καμιά ιδιαίτερη εντύπωση.

Για παράδειγμα, μια βόλτα στην αγορά όπου οι χαρακτήρες του έργου συζητάνε αναμεταξύ τους ίσως να φαίνεται ασήμαντη σκηνή αλλά να καταλαμβάνει κάμποσες σελίδες. Θα έπρεπε; Είναι πραγματικά ασήμαντη; Τίποτα δεν είναι πραγματικά ασήμαντο. Μέσα από την κουβέντα των χαρακτήρων μπορεί ακόμα και κάποιοι από αυτούς να παρεξηγηθούν ή να αγαπηθούν: πράγματα που πιθανώς να έχουν αντίκτυπο στη συνέχεια της ιστορίας παρότι η συγκεκριμένη, νωχελική σκηνή δεν φαίνεται και τόσο σπουδαία. Ή ίσως μια τέτοια σκηνή να δημιουργεί μια κάποια ατμόσφαιρα, μια συγκεκριμένη αισθητική μέσα στο έργο.

Θα μπορούσε να ήταν γραμμένη με πιο λίγες λέξεις; Ακόμα και επιγραμματικά; («Πήγαν μια βόλτα στην αγορά και γύρισαν»;) Φυσικά και θα μπορούσε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει κιόλας ότι πρέπει υποχρεωτικά να είναι γραμμένη έτσι επειδή είναι «ασήμαντη» σκηνή για την πλοκή της ιστορίας.

Οι ασήμαντες σκηνές, κι αυτές σημαντικές είναι. Οι ιστορίες δεν αποτελούνται μόνο από «σημαντικές» σκηνές. Γιατί, αν όλες οι σκηνές είναι σημαντικές, τότε καμία δεν είναι σημαντική.

Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να έχουμε κατά νου και όταν γράφουμε και όταν διαβάζουμε. Όταν διαβάζεις, άσε τη ροή του έργου να σε παρασύρει, να σε οδηγήσει. Όταν γράφεις, άσε τη διαίσθησή σου να σε οδηγήσει.

 

 

Επίσης . . .

Η Ψυχεδελική Παράδοση στη Φανταστική Λογοτεχνία


Πριν από κάποιο καιρό, είχα γράφει ότι η φανταστική λογοτεχνία είναι αρκετά βασισμένη στη ρομαντική παράδοση. Αλλά, φυσικά, δεν είναι βασισμένη μόνο σ’αυτήν. Είναι εξίσου βασισμένη και στην ψυχεδελική παράδοση.

Όταν πολύς κόσμος ακούει για «ψυχεδελική παράδοση», συνήθως σκέφτεται δύο πράγματα – ή, ίσως, τρία. Το πρώτο είναι το ψυχεδελικό ρεύμα του ’60, με τους χίπηδες, τη ροκ μουσική, και όλα τα σχετικά. Το δεύτερο είναι τα ναρκωτικά – γενικά κι αόριστα – όπως έχει καταντήσει να ονομάζονται συλλήβδην όλες οι ψυχοτρόπες ουσίες. Αυτοί που σκέφτονται το πρώτο είθισται να το σκέφτονται με κάπως καλό τρόπο. Αυτοί που σκέφτονται το δεύτερο είθισται να το σκέφτονται ως κάτι το κακό. Τίποτα από τα δύο δεν είναι αλήθεια, ακριβώς· και τα δύο βασίζονται σε προκαταλήψεις.

Το τρίτο που μπορεί να σκέφτονται κάποιοι (πιο «ψαγμένοι») είναι η παράδοση του σαμανισμού, που ναι μεν υπάρχει και στα βιβλία του Καστανέντα αλλά είναι, ουσιαστικά, πολύ αρχαία παράδοση. Υπήρχε ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα, φυσικά. (Τι νομίζετε ότι έκαναν στο Μαντείο των Δελφών; Έπαιζαν τάβλι;)

Η φανταστική λογοτεχνία, όσον αφορά την ψυχεδελική παράδοση, δεν βασίζεται σε κάτι συγκεκριμένο από αυτά. Βασίζεται σε όλα συγχρόνως, και σε ακόμα περισσότερα, αν το παρατηρήσεις λίγο στο βάθος – αλλά, δυστυχώς, οι πιο πολλοί δεν το παρατηρούν. Αυτό είναι ένα στοιχείο της φανταστικής λογοτεχνίας που, αν και πολύ βασικό, συχνά παραβλέπεται, ή περνά παράπλευρα χωρίς ιδιαίτερο σχολιασμό.

[Συνέχισε να διαβάζεις]

 

Επιλογές Νοεμβρίου (4/11)


RIP Patrick Stewart (X-Men, Star Trek, & άλλα) — RævJäger (μουσική: dungeon synth, ατμοσφαιρική, μελωδική) — Syd Mead (φουτουριστικοί πίνακες ) — Marigold Santos (σουρεαλιστική, ψυχεδελική τέχνη) — Οι αντιδράσεις στη διακοπή του AO3 — Συμπαντικός Τρόμος (Cosmic Horror) — Ταινίες με μάγισσες — Βαμπίρ του διαστήματος — MAME32 Plus! Plus! (παλιά, κλασικά Arcade) — Ζωγραφική φαντασίας στο heavy metal — Salvator Rosa (τέχνη) — Gray Morrow (κι άλλη τέχνη) — A. E. Van Vogt (σε κόμιξ) — Real-ESRGAN-ncnn-vulkan (μηχανή τεχνητής νοημοσύνης για μεγέθυνση εικόνων) — Πολλά ακόμα καταφτάνουν στο LinX

 

Περί Γραφής: Τελεία και ΟΧΙ Παύλα, Ξανά


Αυτό το άρθρο είναι συνέχεια του προηγούμενου: Τελεία και ΟΧΙ Παύλα. Εν μέρει, μου έδωσε έμπνευση να το γράψω κάποιος που ανέφερε κάτι σε ένα από τα σόσιαλ μύδια. Και λέω εν μέρει γιατί δεν χρειάζομαι ποτέ και πολλή έμπνευση για να γράψω για τη στίξη. Έχω μια σχέση αγάπης-μίσους μαζί της. Ξεκίνησα να γράφω ως τελείως άσχετος με τη στίξη, μην έχοντας ιδέα ποια θα μπορούσε ποτέ να ήταν η χρήση της άνω τελείας: ίσως ακόμα και του κόμματος. Έφτασα σε σημείο να νομίζω ότι έβαζα σωστά τη στίξη, αλλά απλά το νόμιζα μόνο. Και κατέληξα να συμπεράνω πόσο ανόητος είσαι όταν νομίζεις ότι «ξέρεις» τη χρήση της στίξης, και πόσο υποκειμενική μπορεί να είναι η στίξη. Αλλά όχι και στα πάντα. Υπάρχουν κι ορισμένα σταθερά πράγματα. Και υπάρχει και μια κάποια... αισθητική. Ναι, αισθητική.

Έτσι, γράφουμε τώρα συνέχεια του προηγούμενου άρθρου γιατί, πολύ απλά, το θεωρώ ενδιαφέρον να γράψω συνέχεια. Και έχει νόημα. Ακολουθήστε με...

Σχετικά με την παύλα μπορεί να υπάρξει ένα ερώτημα: Γιατί να μην κολλά επάνω στις λέξεις; Να, για παράδειγμα, δες τι γίνεται με όλα τα άλλα σημεία στίξης: κολλάνε επάνω στις λέξεις. Η παύλα γιατί να μην κολλά; Στο πηγάδι κατούρησε;

Το θέμα είναι το εξής: όλα τα άλλα σημεία στίξης (εκτός, ίσως, από το θαυμαστικό) είναι αρκετά παλιά. Η παύλα – εκτός αν κάνω τρομερό λάθος – είναι πιο πρόσφατη. Δεν υπήρχε παλιά. Και, παρότι ουσιαστικά συντακτικό σημείο στίξης (όχι σχολιαστικό, όπως το θαυμαστικό), είναι κάπως ιδιαίτερο, και έχει κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί με διάφορους τρόπους. Ακόμα και σαν να ήταν σχολιαστικό!

Η παύλα, σε κάποια κείμενα, μπορεί να βρεθεί να αντικαθιστά μέχρι και την τελεία, ή μπορεί να μπαίνει και μαζί με την τελεία. Ή όπου αλλού μπορείς να διανοηθείς. Πολλοί πιστεύουν, δε, ότι χρησιμοποιείται απλώς για να τονίσει την επόμενη λέξη, ή φράση: ή τη λέξη, ή φράση, που κλείνεται ανάμεσα στις παύλες.

Επικρατεί μια σύγχυση.

Αλλά, στην πραγματικότητα, σύγχυση δεν υφίσταται. Είναι συντακτικό σημείο στίξης, ουσιαστικά, όχι σχολιαστικό.

Όλα τα άλλα σημεία στίξης κολλάνε επάνω στις λέξεις, ναι. Αλλά κολλάνε ανεξαιρέτως (πλην της παρένθεσης) στο τέλος της λέξης, ποτέ στην αρχή. Κόμμα, τελεία, άνω τελεία, ερωτηματικό, θαυμαστικό... τα έχετε δει ποτέ στην αρχή; Πάντα στο τέλος κολλάνε.

Και ρωτάω τώρα: Η παύλα πού κολλάει; Στην αρχή, ή στο τέλος;

[Συνέχισε να διαβάζεις]