(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)
Δεν εμπιστεύομαι τους καλλιτεχνικούς διαγωνισμούς – είτε πρόκειται για λογοτεχνία, είτε για κινηματογράφο, είτε για ζωγραφική, είτε για ποίηση, είτε για οτιδήποτε. Συνήθως οι κριτές, εκείνοι που αποφασίζουν για τη “νίκη”, είναι μια επιτροπή από πολύ συγκεκριμένα άτομα που ή εκλέγουν τον εαυτό τους γι’αυτή τη θέση, ή τους βάζει εκεί κάποια ομάδα μέσα στην οποία βρίσκονται ή με την οποία είναι φιλικοί. Υποτίθεται πως είναι ειδήμονες στο θέμα – αλλά θα μπορούσαν να υπάρξουν κι άλλοι τέτοιοι “ειδήμονες”. Και, σε τελική ανάλυση, ποιος είναι πιο ειδήμων από ποιον;
Οι αποφάσεις που παίρνουν για τον διαγωνισμό βασίζονται, κυρίως, στη δική τους ιδεολογία, ή στο ποιες ιδέες θέλουν να προωθήσουν μέσα στην κοινωνία τους. Ή βασίζονται (συγχρόνως ή μη) στο τι θέλουν να προωθήσουν στην αγορά, τι θέλουν να κάνουν να πουληθεί. Ισχυρίζονται ότι τα κριτήριά τους είναι αντικειμενικά, ότι “ξέρουν από αυτά τα πράγματα”, αλλά πόσο πραγματικά αντικειμενικοί είναι; Και πόσο καλά “ξέρουν από αυτά”; Ένα μάλλον αμφιλεγόμενο, εύκολα αμφισβητούμενο θέμα.
Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, ίσως να προσπαθούν όντως να είναι “αντικειμενικοί”. Αλλά ακόμα κι αυτή η αντικειμενικότητα πάντα πρέπει να μπαίνει μέσα σε εισαγωγικά, λόγω της φύσης του θέματος. Είναι μια υποκειμενική αντικειμενικότητα – μια αντίφαση.
Ο λόγος είναι απλός. Σε έναν διαγωνισμό τέχνης δεν είναι εύκολο να βγάλεις αντικειμενικό νικητή. Ίσως, μάλιστα, να είναι τελείως αδύνατο. Στον αθλητισμό, αντιθέτως, είναι πολύ εφικτό. Βάλε τρεις αθλητές να τρέξουν από εδώ ώς εκεί, και αμέσως βλέπεις ποιος φτάνει πρώτος, ποιος νίκησε. Ναι, μπορείς να πεις ότι κάποιος δεν ήταν σε φόρμα τότε, ή ότι κάποιος άλλος έτυχε να είναι σε περισσότερη φόρμα απ’ό,τι συνήθως. Μπορείς να αμφισβητήσεις ποιος είναι γενικά ο καλύτερος δρομέας. Αλλά δεν μπορείς να αμφισβητήσεις ποιος έφτασε πρώτος στη συγκεκριμένη διαδρομή. Αυτός είναι και ο νικητής. (Ακόμα κι εγώ, που είμαι ιδεολογικά αντίθετος στο πνεύμα του ανταγωνισμού, δεν μπορώ να το αμφισβητήσω αυτό.)
Στην τέχνη, όμως, δεν είναι το ίδιο. Βάλε τρεις καλλιτέχνες να κάνουν από ένα έργο τέχνης, και πες μας ποιο είναι το καλύτερο. Για πες μας… Ύστερα από ένα συγκεκριμένο επίπεδο καλλιτεχνικής ικανότητας, ό,τι και να πεις θα είναι υποκειμενικό. Θα είναι σαν να λες τι αρέσει σ’εσένα, όχι ποιο έργο είναι καλύτερο. Γιατί, πολύ απλά, δεν υπάρχει καλύτερο. Το “καλύτερο” στην τέχνη είναι προπαγάνδα.
Οι επιτροπές τέτοιων διαγωνισμών, είτε ενσυνείδητα το καταλαβαίνουν είτε όχι, ουσιαστικά προπαγάνδα κάνουν. Αυτός είναι και ο λόγος που ποτέ δεν εμπιστευόμουν, ούτε εμπιστεύομαι, κανενός είδους βραβείο. Δεν μου λέει τίποτα ότι ο τάδε έχει πάρει το τάδε βραβείο τέχνης. Ή, μάλλον, το μόνο που μου λέει είναι ότι, για κάποιο λόγο, ήταν αρεστός στην επιτροπή των πέντε, δέκα ατόμων που τότε έπαιρνε τις αποφάσεις. Και γι’αυτό, επίσης, προσωπικά δεν θέλω να συμμετέχω σε διαγωνισμούς. Δεν μου γεννούν την εμπιστοσύνη, και δεν μου αρέσει αυτό που κάνουν.
Το τι θα διαλέξει μια επιτροπή μάς λέει περισσότερα πράγματα για την ίδια την επιτροπή – για τα άτομα που την απαρτίζουν – παρά για το εκλεγμένο έργο τέχνης.
Είναι όπως όταν κάποιος σού πει ότι είσαι ηλίθιος. Αυτό δείχνει πιο πολλά για εκείνον – για το τι θεωρεί “ηλίθιο”, ή για το τι τον έκανε να θέλει να σε βρίσει – παρά για εσένα.
Στην εποχή της ελεύθερης πληροφορίας του Διαδικτύου, όπου δεν κάνουν πια κουμάντο μόνο οι λίγοι, οι δικτυωμένοι, και οι λεφτάδες στο ποιες ιδέες κυκλοφορούν, θα περίμενε κανείς ότι θα είχαμε οι ίδιοι βρει έναν τρόπο να εντοπίζουμε και να ξεχωρίζουμε τα έργα τέχνης που είναι για εμάς κορυφαία, όχι για ένα αμφιλεγόμενο “κονκλάβιο”· αλλά δυστυχώς, ακόμα, υστερούμε λιγάκι σ’αυτό.
Alternate link: https://www.fantastikosorizontas.gr/skiodi-paralipomena/_oute_ligo
