Μύγες (ή μέλισσες; ή ιπτάμενα σκαθάρια;) από άλλη διάσταση βγαίνουν μέσα από τους τοίχους.

Μυστηριακές Οντότητες

 

Ποτέ δεν μου άρεσε ιδιαίτερα ο όρος κυβερνοπάνκ, και όσο τον σκέφτομαι τόσο λιγότερο σωστός μού μοιάζει.

Δεν εννοώ το cyberpunk. Εννοώ το κυβερνοπάνκ, τη μετάφρασή του. Είναι, μάλιστα, ένας όρος που υπάρχει μέσα στα επίσημα ελληνικά λεξικά.

Δε νομίζω, όμως, ότι ετυμολογικά ή, έστω, εννοιολογικά βγάζει κανένα νόημα στην ελληνική γλώσσα εκτός αν ξέρεις ήδη τι είναι το cyberpunk.

Κατά πρώτον, η λέξη κυβερνοπάνκ είναι εν μέρει μετάφραση. Μεταφράζει το cyber- ως κυβερνο- και το punk το αφήνει πανκ.

Το δικό μας ελληνικό κυβερνώ (από το οποίο έχουμε και τα κυβερνήτης, κυβέρνηση, κτλ) δεν έχει καμία σχέση με αυτό που στα αγγλικά εννοούν όταν λένε cyber. Πώς, λοιπόν, το cyber αποδίδεται ως κυβερνο-;

Αν ψάξετε στο διαδίκτυο, θα δείτε ότι η λέξη cyber σχετίζεται με την πληροφορική, τα υπερσύγχρονα μηχανήματα, τα τεχνητά μέλη, τα ρομπότ, και τέτοια πράγματα. Αυτό δεν έχει καμία σχέση με τη δική μας λέξη κυβερνώ.

Κι αν ψάξετε στο διαδίκτυο για την έννοια της λέξης punk, θα βρείτε, κατά πρώτον, την πανκ μουσική και, αποκεί και πέρα, πολλά και διάφορα· αλλά τα πιο δημοφιλή είναι ο αναρχισμός και εκείνο που στα ελληνικά θα λέγαμε αλητεία μάλλον.

Ακριβώς αυτό είναι, ουσιαστικά, το cyberpunk: αλήτες και αναρχικοί σε κόσμους με τρομερά διαδεδομένη ηλεκτρονική τεχνολογία. Δεν είναι τυχαίο που η αισθητική cyberpunk στις εικόνες συνήθως περιλαμβάνει οθόνες ηλεκτρονικών υπολογιστών, τεχνητά μέλη, ρομπότ, και ανθρώπους ντυμένους με σκισμένα ρούχα, μαλλιά καρφάκια και βαμμένα πολύχρωμα, παράξενα γυαλιά και παράξενα γάντια, κρατώντας από λοστούς ως αυτόματα τουφέκια λέιζερ.

Και ρωτάω τώρα: Η λέξη κυβερνοπάνκ πώς ακριβώς αποδίδει αυτή την αισθητική; Τι υπάρχει μέσα της που να παραπέμπει σε ηλεκτρονική τεχνολογία; Η λέξη κυβερνώ δεν το αποδίδει αυτό σωστά. Και τι ελληνικό υπάρχει μέσα της που να αποδίδει αυτή την αισθητική αλητείας/αναρχισμού με τα οποία συνδέεται το cyberpunk; Η λέξη πανκ δεν είναι ελληνική.

Είναι μια τελείως αποτυχημένη μετάφραση του όρου cyberpunk (που αν ψάξετε στο διαδίκτυο θα δείτε από πού ξεκίνησε).

Αναρωτιέστε αν έχω να προτείνω κάποιον εναλλακτικό όρο; Δεν έχω. Δεν ξέρω πώς θα μπορούσες να αποδώσεις, με μία λέξη, την αισθητική cyberpunk στα ελληνικά. Πάντως, κυβερνοπάνκ δεν είναι.

 

Ποιος σας είπε ότι τα πνεύματα που κατοικούν μέσα στις κολόνες δεν μεθάνε, ή δεν ζαλίζονται από την πολλή ζέστη; Ορίστε· παραπάνω είναι η απόδειξη. Ένα πολύ ζαλισμένο πνεύμα της κολόνας.

Μυστηριακές Οντότητες

 

Πρόσφατα διάβαζα δύο άρθρα από το περιοδικό Ο Αναγνώστης τα οποία μιλάνε γιατί στο εξωτερικό δεν διαβάζουν τους Έλληνες λογοτέχνες. Το ένα είναι αυτό εδώ, του Νίκου Μάντη, που λέει ότι σίγουρα δεν μας διαβάζουν και προσπαθεί να εντοπίσει το γιατί. Το άλλο είναι αυτό, του Αλέξη Πανσέληνου, που αμφισβητεί ότι δεν μας διαβάζουν καθώς και άλλα πράγματα που αναφέρει το πρώτο άρθρο.

Και τα δύο εμένα μού φαίνονται ενδιαφέροντα άρθρα.

Και με τα δύο εν μέρει συμφωνώ εν μέρει διαφωνώ.

Πραγματικά, δεν μπορώ ν’αποφασίσω. Αλλά ένα πράγμα θεωρώ βέβαιο: τα πράγματα εδώ με τη λογοτεχνία πάνε χάλια.

Γιατί;

Έχουμε κακούς λογοτέχνες; Όχι, δεν νομίζω ότι είναι καθόλου αυτό.

Αλλά προτού πω μερικές δικές μου σκέψεις σχετικά με το γιατί της υπόθεσης, θα πω το εξής: Το βλέπουμε, όπως πάντα, τελείως ελληνοκεντρικά το θέμα. Υπάρχουν και άλλες χώρες σ’αυτό τον κόσμο που η λογοτεχνία τους δεν διαβάζεται και πολύ διεθνώς. Έχετέ το υπόψη αυτό. Είναι σημαντικό.

Η λογοτεχνία που γενικά διαβάζεται διεθνώς είναι γραμμένη στα αγγλικά: είναι από ΗΠΑ, Καναδά, Αγγλία, και Αυστραλία. Και δεν νομίζω ότι αυτό είναι τυχαίο. Σε έναν κόσμο όπου οι αγορές κυριαρχούν και όχι η τέχνη, φυσικά και οι χώρες που έχουν τις ισχυρότερες αγορές θα έχουν και την «ισχυρότερη» λογοτεχνία.

Λοιπόν, προτού αναρωτηθείτε για οτιδήποτε άλλο, σκεφτείτε πρώτα αυτό το παραπάνω.

Για το αν τα ξενόγλωσσα βιβλία είναι καλύτερα από ποιοτικής άποψης, πραγματικά το αμφιβάλλω. Πέρα από ένα βασικό επίπεδο ικανότητας (που προφανώς πρέπει να υπάρχει), πολλά από αυτά δεν είναι και τόσο καλά (για να μην πούμε ότι είναι της πλάκας). Δεν έχει σημασία αυτό για το πόσο ευρέως διαβάζονται. Αλλιώς δεν θα βλέπαμε τόσες σαχλαμάρες να γίνονται μπεστ-σέλλερ. Και μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: πολλές σαχλαμάρες γίνονται μπεστ-σέλλερ. Άρα, αφήστε το θέμα της ποιοτικότητας. Δεν παίζει ρόλο στο πόσο πολύ διαβάζεται κάτι σε μια συγκεκριμένη περίοδο.

Περισσότερο παίζουν ρόλο η διαφήμιση και το αν αυτό το πράγμα (είτε βιβλίο είτε οτιδήποτε άλλο) τυχαίνει εκείνη την περίοδο να χτυπήσει κάποια «φλέβα» της κοινωνίας, να μιλάει για κάτι που ερεθίζει τον κόσμο για διάφορους λόγους – κοινωνικούς, πολιτικούς, ερωτικούς, οτιδήποτε.

Σχετικά με το γιατί δεν μας διαβάζουν, εμάς, τους Έλληνες, στο εξωτερικό, πολλά μπορείς να πεις ότι ισχύουν· και θα μπορούσες να αναρωτηθείς το αντίστοιχο και για άλλες μικρές χώρες (ή και μεγαλύτερες).

Στη δική μας περίπτωση – πέρα από τυχαίους παράγοντες, παράγοντες αγοράς, και τα σχετικά – νομίζω πως φταίει η οργάνωση και ο άσκοπος διαπληκτισμός που υπάρχει πάντα αναμεταξύ μας, που ο ένας προσπαθεί να βγάλει το μάτι του άλλου ή να τον παραγκωνίσει, κι όλα αυτά χωρίς κανέναν καλό λόγο.

Σας ρωτάω εγώ: Αρχίζεις να γράφεις λογοτεχνία, και συνεχίζεις να γράφεις και να γράφεις και να γράφεις. Σου αρέσει. Το κάνεις με μεράκι, το κάνεις συστηματικά, το κάνεις επαγγελματικά. (Ναι, εντάξει, αυτή είναι και η δική μου περίπτωση, δεν το κρύβω.) Και ποιος από τους «επίσημους φορείς» δείχνει ενδιαφέρον; Κανένας, βασικά. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα. Ή πρέπει να το κάνεις μόνος σου και να γουστάρεις με αυτό το ίδιο το πράγμα, ή πρέπει να το σταματήσεις, ή πρέπει να πας να αυτοκτονήσεις.

Κατά βάση, αυτό είναι το πρόβλημα.

Δεν υπάρχει κανένας που να κοιτάζει και να βλέπει ποιος γράφει· κι αν κοιτάζει, δεν ενδιαφέρεται, εκτός αν ο συγγραφέας πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως κομματικές, πολιτικές, κοινωνικές, ή οτιδήποτε άλλο – πχ, να είναι γνωστός, φίλος, συγγενής, ή του «κύκλου» του.

Αυτό είναι που μας έχει φάει. Ο περίγυρος και τα ρέστα. Δεν κοιτάμε ανθρώπους – να δούμε τι κάνει ο άλλος. Κοιτάμε τον περίγυρο και όλα τα περιφερειακά εκτός από το ίδιο το αντικείμενο. Μπορεί ο άλλος να είναι τρομερός λογοτέχνης αλλά τι κρίμα που είναι αναρχικός ή ακροδεξίος: ε, μαλάκας θα είναι! Αυτή είναι η νοοτροπία που επικρατεί.

Και μετά, έχεις και τους «καλοθελητές» που εμμέσως πλην σαφώς προσπαθούν να σου βγάλουν το μάτι επειδή, ξέρω γω, φοβούνται ότι ίσως να τους κλέψεις τη θέση την ανύπαρκτη ή τα κέρδη που αγγίζουν το μηδέν στη χώρα μας από αυτά τα πράγματα.

Όταν, λοιπόν, επικρατεί μια τέτοια κατάσταση, πώς να μεταφραστούν δικά μας λογοτεχνικά κείμενα και να προωθηθούν σωστά ώστε να διαβαστούν στο εξωτερικό; Εδώ δεν διαβάζονται καλά-καλά στο εσωτερικό. Δουλευόμαστε;

Αλλιώς, αν έχω άδικο – και ίσως να έχω: δεν είμαι αλάνθαστος – ιδού η Ρόδος ιδού και η μετάφρασις. Εγώ τόσα βιβλία έχω γράψει (και συνεχίζω να γράφω, και θα συνεχίσω να γράφω μέχρι που κάτι να με σκοτώσει)· ας έρθει κάποιος να μου κάνει σοβαρή πρόταση για μετάφραση. Και, όταν λέω «σοβαρή», εννοώ σοβαρή. Να μου πει θα σε πληρώσω τόσο και κάποιος άλλος θα μεταφράσει τα τάδε βιβλία σου που με ενδιαφέρουν. Όχι να έρθει να μου πει (γιατί μου έχει τύχει κι αυτό) μετάφρασέ τα μόνος σου και χωρίς να πάρεις φράγκο. Λογοτεχνία γράφω επειδή είναι μια τρομερή εμπειρία· μετάφραση, όμως, δεν κάνω δωρεάν.

 

Έβλεπα τα δύο τρέιλερ που έχουν κυκλοφορήσει για το The Rings of Power, τη νέα σειρά που θα παίξει το Amazon η οποία είναι πρόλογος του The Lord of the Rings – ή, μάλλον, όχι ακριβώς «πρόλογος»· απλά διαδραματίζεται στην παλιά εποχή της Μέσης Γης, του φανταστικού κόσμου του Τόλκιν.

Τα δύο τρέιλερ είναι αυτά:

Παρακολουθώντας τα, το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν: Επικές φανφάρες.

Ναι, ξέρω, βλασφημία για τα ιερά του Τόλκιν, όμως δε νομίζω πως θα είμαι ο μόνος που πια έχει βαρεθεί τα βαρύγδουπα «επικά» τρέιλερ που στις μέρες μας είναι... σχεδόν όλα τα τρέιλερ, βασικά: ακόμα και για ταινίες που δεν είναι επικής φαντασίας.

Και δεν λέω πως τα παλιά τρέιλερ ήταν καλύτερα. Κι αυτά είχαν τα δικά τους. Ορισμένα, δε, κυμαίνονταν στα όρια του αστείου.

Αλλά αυτές οι σημερινές επικές φανφάρες είναι το κάτι άλλο!

Πιάσε να δεις το μοτίβο:

Πανοραματικά σκηνικά ατελείωτων τόπων που, όμως, μοιάζουν οριακά ψεύτικα γιατί είναι εν μέρει, αν όχι εξολοκλήρου, φτιαγμένα με γραφικά. Ατάκες παρμένες από τυχαία στιγμιότυπα της ταινίας, όπως: «Έρχονται...» «Μια νέα εποχή!» «Ο εχθρός είναι ανάμεσά μας.» «Ένα ταξίδι ξεκινά!» (Πςςςς, τι λέτε, ρε παιδιά, τι λέτε... Μου σηκώθηκε η τρίχα.) Και μετά, βλέπεις κάποιους να πολεμάνε μες στις φωτιές. Και μετά πετάγεται ένας δράκος, γεμίζοντας την οθόνη, κάνοντας «Γρρρρρ! ΓΡΡΡΡΡ!» δείχνοντας τα δόντια, και ξερνώντας φωτιές. Και μετά βλέπουμε κι άλλες φωτιές· γιατί, ξέρεις, οι φωτιές είναι γαμάτες, σημαίνει ότι εδώ γίνεται «της πουτάνας». Και τελικά βλέπουμε και στρατούς γιγάντιους να χτυπιούνται και να ουρλιάζουν, καβαλάρηδες να τρέχουν. Και βγαίνει κάποιος τύπος και λέει βαρύγδουπα: «Η τελευταία μάχη!» Πςςςς...

Γαμώ το κέρατό μου, πολύ επικές φανφάρες.

Συγνώμη κιόλας, αλλά τα έχω βαρεθεί όλ’ αυτά. Μου φαίνεται ότι στοχεύουν στον φτηνό εντυπωσιακό και σε τίποτα παραπάνω – ασχέτως αν η ταινία είναι καλή ή όχι. Τόσο πολύ εκτιμούν τους θεατές τους αυτοί οι παραγωγοί που πιστεύουν ότι θα αγνοήσουν την ταινία αν το τρέιλερ δεν έχει επικές φανφάρες; Για εμένα, μάλλον αντίστροφα λειτουργεί αυτή η στρατηγική τους, πάντως.

Και, πέρα από αυτά, για να είμαι ειλικρινής, έχω πια βαρεθεί επίσης ν’ακούω για Lord of the Rings. Εντάξει, είδαμε την πρώτη τριλογία. Καλή ήταν. Έπρεπε να γίνει. Το Hobbit, μετά, το ξέσκισαν. Ένα βιβλίο 300, 400 σελίδες το έκαναν τριλογία, για καλό άρμεγμα, καταστρέφοντας την πλοκή του Τόλκιν και γεμίζοντας τα πάντα φτηνό εντυπωσιασμό. Δεν είδα καμιά από τις ταινίες Hobbit, αλλά, από τα τρέιλερ, από αυτά που διάβασα και άκουσα, και από το γεγονός μόνο ότι έκαναν τρεις – τρεις! – ταινίες, κατάλαβα τι συμβαίνει.

Τώρα, πάμε πίσω, πιο παλιά στη Μέση Γη... για ακόμα ένα άρμεγμα της αγελάδας Τόλκιν. Όλως τυχαίως βγήκε και «χαμένο» βιβλίο στην επιφάνεια. Για φαντάσου... Άρμεγε, άρμεγε ατέρμονα την αγελάδα Τόλκιν...

Ρε, δε μας παρατάτε πια; Είμαι bored of the rings.

Και είμαι bored γενικά με την επανάληψη της επανάληψης, ω επανάληψη, στις σημερινές ταινίες. Δηλαδή, το καλύτερο που έχουν να προσφέρουν οι σημερινές ταινίες φαντασίας είναι πράγματα που γράφτηκαν τον προηγούμενο αιώνα; Είναι ανάγκη ακόμα να βλέπουμε ταινίες στον κόσμο του Τόλκιν, ή ταινίες Star Wars, ή ταινίες με παλιούς σουπερήρωες που έχουν πια γεράσει; Εντάξει, να τα δούμε κι αυτά· αλλά δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο; Τίποτα διαφορετικό;

Την εποχή που βγήκε, πχ, το Star Wars ήταν κάτι καινούργιο, ήταν μια επανάσταση. Ποια είναι η σημερινή επανάσταση; Η πίπα του Ντίλμπο;

Αλλά, εντάξει, έχουμε επικές φανφάρες στα τρέιλερ, άρα όλα καλά.

ΕΡΧΟΝΤΑΙ! Φωτιά και δέος. Και δράκοι!

Πςςςς...