Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Αναζήτηση
Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
27 / 11 / 2020

Πριν από κάμποσο καιρό είχα διαβάσει το The Lies of Locke Lamora, το πρώτο βιβλίο της σειράς Gentleman Bastards. Μου είχε φανεί πολύ καλά, και από άποψη ιδιοσυγκρασιακού ύφους και από άποψη ιδεών και πλοκής. Μετά, διάβασα το δεύτερο βιβλίο της σειράς, το Red Seas Under Red Skies, και, αν και στην αρχή πλησίαζε να είναι σαν το The Lies of Locke Lamora, ιδιαίτερα από τη μέση και μετά δεν ήταν το ίδιο καλό. Τώρα διαβάζω το τρίτο βιβλίο, το The Republic of Thieves. Έχω προχωρήσει ώς το ένα τρίτο περίπου, και – αν και δεν μπορείς να πεις ότι είναι άσχημο – ούτε αυτό είναι τόσο καλό όσο το The Lies of Locke Lamora. Μου μοιάζει κάπως διαδικαστικό στη γραφή του, και, ώς εδώ που έχω φτάσει, είναι κυρίως επανάληψη και επεξήγηση των προηγούμενων με ελάχιστα ενδιαφέροντα πράγματα στην πλοκή. (Ίσως παρακάτω να γίνεται καλύτερο· δεν αποκλείεται.) Όμως εκείνο που μου έκανε εντύπωση είναι ότι εδώ όπου βρίσκομαι τώρα ο συγγραφέας προσπαθεί να μας εξηγήσει γιατί οι εξωφρενικά δυνατοί μάγοι που υπάρχουν στον φανταστικό κόσμο του δεν είναι και κυρίαρχοι του κόσμου αυτού αλλά δέχονται να κάνουν διάφορες μισθοφορικές δουλειές, όπως δολοφονίες.

Για όσους δεν ξέρουν, οι μάγοι στη σειρά Gentleman Bastards είναι από εκείνους που μπορούν να ισοπεδώσουν μια πόλη ρίχνοντας φωτιά από τον ουρανό. Μιλάμε για τόσο δυνατούς μάγους. Και το ξέρω ότι αυτό δεν είναι πρωτότυπο για τη φανταστική λογοτεχνία· είναι, μάλλον, αρκετά συνηθισμένο. Και τώρα προσπαθεί να μας εξηγήσει ο συγγραφέας γιατί τέτοια άτομα δεν είναι ήδη κυρίαρχοι του κόσμου, επειδή στο πρώτο βιβλίο ένας τέτοιος μάγος ουσιαστικά δρούσε σαν μισθοφόρος δολοφόνος. Δίνεται, λοιπόν, στο The Republic of Thieves μια εξήγηση ηθικού/φιλοσοφικού τύπου γιατί οι πανίσχυροι μάγοι δρουν όπως δρουν, η οποία, για να είμαι ειλικρινής, δεν με ικανοποιεί. Είναι αρκετά πειστική για τα δεδομένα, αλλά μου φαίνεται ανούσια. Θα προτιμούσα να μη δινόταν, όπως και πριν, καμιά εξήγηση για το τι σκέφτονται οι μάγοι σ’αυτό τον κόσμο. Μέχρι στιγμής ήταν τόσο εξωφρενικοί που ήταν σαν μυστηριακές οντότητες, κι αυτό ήταν καλύτερο, νομίζω. Το να αναρωτιέσαι γιατί τέτοιες οντότητες δεν έχουν ήδη κατακτήσει τον κόσμο είναι, βασικά, ένας ορθολογιστικός προβληματισμός.

Είναι ένα είδος προβληματισμού που βλέπεις αρκετά στη σύγχρονη φανταστική λογοτεχνία, γιατί οι συγγραφείς έχουν μάθει να σκέφτονται, κυρίως, ορθολογιστικά. Ορισμένα πράγματα, όμως, δεν σε ωφελεί να τα σκέφτεσαι ορθολογικά. Ίσως να μη χρειάζεται καμιά ιδιαίτερη εξήγηση για το πώς δρουν οι πανίσχυροι μάγοι. Σε τελική ανάλυση, γιατί να δρουν με ορθολογιστική λογική; Σκέψου: τα πάντα που βλέπεις να συμβαίνουν στον κόσμο γύρω σου σου φαίνονται λογικά; Δε νομίζω πως είναι λογικά. Δε νομίζω πως, τουλάχιστον, ακολουθούν ορθολογική, ή απλή, λογική. Οι άνθρωποι πολλές φορές δρουν παράλογα. Γιατί οι παράξενοι, πανίσχυροι μάγοι ενός φανταστικού κόσμου να ακολουθούν απλή, ορθολογιστική λογική για τις πράξεις τους; Θες μια εξήγηση γιατί δεν έχουν κυριαρχήσει επάνω στον κόσμο παρά τις εξωφρενικές δυνάμεις τους; Πες ότι απλά δεν γουστάρουν. Πες ότι αυτό δεν έχει πλάκα γι’αυτούς, ότι βρίσκουν άλλα πράγματα πιο διασκεδαστικά για το μυαλό τους. Ή οτιδήποτε άλλο. Πες ότι είναι τυχαίο που δεν έχει συμβεί ακόμα. Οι άλλες εξηγήσεις μοιάζουν σχεδόν σαν να έχουν βγει από κανόνες παιχνιδιού RPG για το τι επιτρέπεται και τι όχι να κάνουν οι μάγοι.

Και αυτό νομίζω πως είναι ένα πρόβλημα που πλήττει αρκετά τη σύγχρονη φανταστική λογοτεχνία (ίσως, μάλιστα, θα έπρεπε να γράψω κανονικό άρθρο γι’αυτό): η μανιώδη προσκόλληση στον ορθολογισμό.

Τι έγινε; Ποιος πυροβόλησε τον σουρεαλισμό;

Τα πάντα δεν είναι ανάγκη να ακολουθούν απλή, ορθολογιστική λογική, ειδικά σε φανταστικές ιστορίες.

Θυμάμαι κάτι που είχε πει ο J.J. Abrams για το Lost. Είχε πει να μην περιμένουν οι θεατές καμιά εξήγηση για το τι είναι οι αριθμοί που έβλεπε ο Χέρλι να εμφανίζονται. Και αυτό είναι, για εμένα, σωστό. Τι «λογική» εξήγηση περιμένεις για κάτι τέτοιο, γαμώτο; Είναι εκείνο που είναι. Είναι το σουρεαλιστικό στοιχείο. Δεν το εξηγείς· απλά το δέχεσαι.

Δεν ισχυρίζομαι ότι πρέπει να σκοτώσουμε τον ορθολογισμό. Σίγουρα έχει τη θέση του, ακόμα και μέσα σε φανταστικές ιστορίες. Τα πράγματα πρέπει να βγάζουν κάποιο νόημα. Όμως πρέπει να κάνουμε χώρο και για το σουρεαλιστικό στοιχείο, το οποίο δεν χρειάζεται ορθολογιστικές εξηγήσεις, το οποίο δεν μπορείς, και δεν θα έπρεπε, να εξηγήσεις λογικά. Εξηγώντας το λογικά, το δολοφονείς.

Αυτό είναι κάτι που, προσωπικά, πάντα ακολουθώ στις ιστορίες που γράφω. Ναι μεν κάποια πράγματα εξηγούνται με απλή, ορθολογιστική λογική, αλλά κάποια άλλα πράγματα είναι εκ φύσεως μυστηριώδη. Για παράδειγμα, «η Πόλη» στη σειρά Θυγατέρες της Πόλης. Δεν υπάρχει καμιά ορθολογιστική εξήγηση για «την Πόλη». Είναι αυτό που είναι. Είναι κάτι που μόνο οι Θυγατέρες το βλέπουν; Είναι όντως κάποια υπαρκετή υπεροντότητα; Ποιος ξέρει; Δεν έχει σημασία. Πώς είναι δυνατόν η Πόλη να καθοδηγεί συγχρόνως δύο Θυγατέρες που βρίσκονται σε αντιπαλότητα μεταξύ; Με ποιας το μέρος είναι; Με καμίας το μέρος, ή και με τον δύο. Δεν έχει σημασία. Δεν δίνεις εξηγήσεις για τέτοια πράγματα. Η Πόλη δεν εμφανίζεται ποτέ ως κάποια πανέμορφη θεά που εξηγεί ότι, στην πραγματικότητα, είναι εδώ για να αντιμετωπίσει την απειλή του Χάους, ή για να κρατά την Ισορροπία, ή κάτι τέτοιο. Τέτοιες απλοϊκές εξηγήσεις θα χαλούσαν το μυστήριο της Πόλης, δεν θα ήταν πλέον το υπερβατικό, το σουρεαλιστικό στοιχείο, που, όσο κι αν προσπαθείς να εκλογικεύσεις, πάντα αποτυχαίνεις γιατί, πολύ απλά, η ανθρώπινη νόηση φτάνει ώς ένα όριο και μετά δεν κατανοεί.

Αυτό σήμερα, με τόσο ορθολογισμό που πλήττει τις κοινωνίες μας, κινδυνεύουμε να το ξεχάσουμε. Και έχει αρχίσει να φαίνεται ακόμα και σε είδη όπως η φανταστική λογοτεχνία. Έχουμε ξεχάσει ότι η λογική είναι ένα πράγμα περιορισμένο. Αποκεί και πέρα υπάρχει μια λογική τόσο «παράλογη» που δεν είναι θέμα αν η επιστήμη έχει φτάσει εκεί για να δώσει εξηγήσεις. Είναι θέμα ότι δεν είναι εφικτό να δοθούν εξηγήσεις από την ανθρώπινη νόηση. Και αυτό δεν θα έπρεπε να ξεχνιέται σε είδη σαν τη φανταστική λογοτεχνία. Αλλά, δυστυχώς, πολύ συχνά ξεχνιέται. Όπως επίσης και ότι οι πράξεις των ανθρώπων δεν χρειάζεται να είναι – και συνήθως δεν είναι – απόλυτα λογικές. Οι άνθρωποι κάνουν πράγματα και για «τρελούς» λόγους που, αν κάτσεις και το σκεφτείς ορθολογιστικά, απορείς πώς είναι δυνατόν ποτέ να τα έκαναν. Αυτό δεν πρέπει να φαίνεται μέσα στη λογοτεχνία; Νομίζω πως πρέπει.

 

(Για οποιαδήποτε τυπογραφικά λάθη αυτού του αρκετά μεγάλου κειμνέου εννοείται πως φταίιε ο δαίμων του πληκτρολλογίουο, και μπορούν να θεωρηθούν εσκεμμένα για σουρεαλιστικούς λόγους.)

 

 

Alternate link: https://fantastikosorizontas.gr/skiodi-paralipomena/_poios_skotose_ton_sourealismo

 

 

Επίσης . . .

Επιλογές Ιανουαρίου (25/1)


|| leigh brackett & edmond hamilton \\ τρελοί επιστήμονες \\ πώς να γράψεις μια παράξενη ιστορία (ρετρό) \\ witchcraft & sorcery (περιοδικό) \\ γάτες επάνω σε συνθεσάιζερ στο διάστημα! \\ επικίνδυνος ο εμβολιασμός των ηλικιωμένων με το εμβόλιο της pfizer \\ χάρτης που ανατρέπει την «επίσημη» ιστορία του πλανήτη μας \\ ο j.r.r. tolkien δεν συμπαθούσε τον walt disney \\ escape! the hypertrench – in e!tht \\ πολυεθνικός απολυταρχισμός \\ η δύναμη της μεταφοράς \\ δεινόσαυροι στο διάστημα \\ scholomance, η σχολή του διαβόλου ||

 

Ασύμμετρα Φαντασκευάσματα — τεύχος 2


Ασύμμετρα Φαντασκευάσματα

τεύχος—2

[ειδικό τεύχος κορονοανωμαλίας· το φίδι γύρω από τη σφαίρα]

 

Επιλογές Ιανουαρίου (10/1)


Wilfried Sätty (ζωγράφος της ψυχεδελικής σκηνής του San Francisco το ’60) // I Want You Magazine // 1960, μια «έκρηξη» με τον Burroughs // πραγματική μοτοσικλέτα steampunk // Geomedia // δημοσιογράφος εξηγεί πώς τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κάνουν πλύση εγκεφάλου // Gardner F. Fox’s Warren (Sword & Sorcery) // η αισθητική επιστημονικής φαντασίας των Hawkwind // προσπάθεια σχηματισμού παγκόσμιας κυβέρνησης // ο G.R.R. Martin έχει αποφασίσει να τελειώσει ο ίδιος το A Song of Ice and Fire // νέα ταινία Dungeons & Dragons // ο χειρότερος εχθρός του Βασιλιά Αρθούρου // πηγές για τους μύθους του Αρθούρου // Branded in the 80s // ο εσωτερισμός στη Βρετανία του 1921 // +Κορονικές δυσλειτουργίες της πραγματικότητας: { (τα lockdown δεν σταματούν τους κορονοϊούς), (ο ΠΟΥ αλλάζει ξαφνικά τον ορισμό για την ανοσία της αγέλης), (τα τεστ για τον κορονοϊό είναι κατά 97% λανθασμένα), (διάφορα θέματα για Covid-19 & εμβόλια) }