Σκιώδη Παραλειπόμενα

του
Κώστα Βουλαζέρη

Αρχείο | RSS Feed

Μυστηριακές ΟντότητεςΠαλιά Ελληνικά Εξώφυλλα

Τυχαία

Μια στιγμή...
7 / 2019

Πού στον δαίμονα πήγαν όλα τα βιβλία;

Θυμάμαι που παλιότερα έβρισκα πολλά βιβλία φαντασίας σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Ήταν ή μεταχειρισμένα ή παρμένα από στοκ, βιβλία που είχαν ξεμείνει σε αποθήκες. Αλλά ήταν πολλά. Τα έβρισκα με το σωρό. Και αναφέρομαι κυρίως σε ξενόγλωσσα βιβλία φαντασίας. Τα συναντούσες σε παλαιοβιβλιοπωλεία, τα συναντούσες σε τυχαία περίπτερα, τα συναντούσες ακόμα και σε πάγκους μικροπωλητών. Τα συναντούσες σε Αθήνα και τα συναντούσες και σε επαρχία. Κάπως, κατέληγαν εκεί. Δεν ξέρω πώς, αλλά μου άρεσε. Μου άρεσε να τα βρίσκω· ήταν μια ανακάλυψη.

Μετά, ξαφνικά, εξαφανίστηκαν. Ελάχιστα βρίσκω πλέον· σχεδόν κανένα, ουσιαστικά. Και αναρωτιέμαι γιατί.

Το μόνο που μπορώ να υποθέσω είναι ότι κάποιος κεντρικός προμηθευτής, που έφερνε διάφορα ξενόγλωσσα βιβλία και μαζί έφερνε κι αυτά, τώρα ή έχει βαρέσει φαλιμέντο τελείως [...]

Χάρτες – τόσοι χάρτες…

(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)

 

Καθάριζα κάτι ντουλάπια και έτυχε να βρω τους χάρτες ενός φανταστικού κόσμου. Είναι κάτι χάρτες που είχα φτιάξει όταν ήμουν μικρός. Και είναι δεκάδες, όχι ένας και δύο. Υπάρχει ένας γενικός χάρτης ολόκληρου του κόσμου χωρισμένος σε περιοχής, και μετά υπάρχουν χάρτες για την κάθε περιοχή.

Οι χάρτες είναι πολλοί, αλλά δεν είχα σκεφτεί ουσιαστικά τίποτα για όλες αυτές τις περιοχές τότε. Δεν είχα σκεφτεί τι κάνει την καθεμία ξεχωριστή. Τα πάντα ήταν απλά χάρτες: πόλεις και ποτάμια και δάση και βουνά και δρόμοι. Μου φαίνεται λιγάκι αστείο τώρα. Χωρίς κάποιο συγκεκριμένο “χρώμα” κανένας φανταστικός κόσμος δεν μπορεί να είναι ζωντανός. Όλα αυτά μοιάζουν με μια εξάσκηση στην άσκοπη φανταστική γεωγραφία.

Ωστόσο, ακόμα και η άσκοπη φανταστική γεωγραφία έχει τη γοητεία [...]

Η φύση της λογοτεχνίας είναι συγκρουσιακή

Αρκετοί συγγραφείς έχουν διάφορες ιδέες αλλά δεν ξέρουν πώς να ξεκινήσουν να γράφουν. Αναρωτιούνται πώς να τα χρησιμοποιήσουν όλα αυτά μέσα σε μια λογοτεχνική ιστορία. Το πρόβλημα συνήθως είναι πως οι ιδέες από μόνες τους, οσοδήποτε καλές κι αν είναι, δεν φτάνουν. Για να υπάρξει ιστορία πρέπει να υπάρχει και σύγκρουση. Χωρίς να γίνεται κάποια σύγκρουση μέσα στην αφήγηση, ή και περισσότερες από μία συγκρούσεις, δεν μπορείς να γράψεις.

Στο μυαλό πολλών, ακούγοντας σύγκρουση, έρχονται ακραία πράγματα, όπως μάχες ή τρομεροί διαπληκτισμοί. Η σύγκρουση μέσα στην αφήγηση δεν χρειάζεται να είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ένα μυστήριο που ένας βασικός χαρακτήρας πρέπει να λύσει, γιατί τον αφορά άμεσα, είναι σύγκρουση· είναι ο χαρακτήρας εναντίον του μυστηρίου. Μια επικίνδυνη περιοχή που ο χαρακτήρας πρέπει [...]

Μυστηριακές Οντότητες

Μυστηριακές Οντότητες (7)

Ο Μάγος των Αθηνών.

Τώρα λάθος, μετά σωστό

Πάντα διορθώνω τα βιβλία μου δύο φορές. Η πρώτη διόρθωση, που είναι και η πιο βασική, γίνεται σταδιακά καθώς το γράφω: τελειώνω καμιά δεκαριά σελίδες, τις διορθώνω, και πάω παρακάτω. Η δεύτερη διόρθωση γίνεται αφότου έχω τελειώσει όλο το βιβλίο και το κοιτάζω ξανά από την αρχή.

Και αρκετές φορές έχει τύχει το εξής φαινόμενο: Βρίσκω, στην πρώτη διόρθωση, κάτι που δεν μου αρέσει και το αλλάζω. Και αργότερα, όταν πάω στη δεύτερη διόρθωση, το αλλάζω ξανά – το κάνω όπως ήταν στην αρχή! Και, συνήθως, δεν το καταλαβαίνω αμέσως· ύστερα το συνειδητοποιώ, και παθαίνω πλάκα. Απορώ πώς πριν μου φαινόταν λάθος.

Δεν πρόκειται, φυσικά, για κανένα αντικειμενικό λάθος, όπως κάτι το τυπογραφικό, ή νοηματικό λάθος, ή συντακτικό λάθος από εκείνα που αν τα αφήσεις έτσι οι προτάσεις δεν βγάζουν νόημα.

Όχι, είναι από εκείνα τα [...]

Λογοτεχνικά παραμυθιάσματα

(Μια επανάληψη από το παλιό blog.)

 

Προτού γράψεις κάτι, οσοδήποτε φανταστικό, πρέπει να μπορείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι είναι πραγματικό, ότι θα μπορούσε κάπως, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να συμβεί. Πρέπει να το δεις όπως θα έβλεπες κάτι αντικειμενικό, ρεαλιστικό· και μετά, απλά γράφεις εκείνο που βλέπεις.

Αν, στη λογοτεχνία, δεν έχεις τη δυνατότητα να πείσεις τον εαυτό σου για την πραγματικότητα εκείνου που γράφεις, τότε δεν έχει καλές πιθανότητες να μοιάζει πιστευτό, ή να έχει αληθινό ενδιαφέρον.

Πρέπει να μπορείς να αυτοπαραμυθιάζεσαι, ξέροντας ακριβώς τι κάνεις.

Σκοτεινοί θεοί και αλλόκοτες ψυχικές καταστάσεις

Όπως έλεγα στο προηγούμενο post, διαβάζω αυτές τις μέρες το Black Gods and Scarlet Dreams της C.L. Moore. Είναι μια συλλογή ιστοριών από το 1930, οι μισές ηρωικής φαντασίας, οι άλλες μισές επιστημονικής φαντασίας. Αλλά και των δύο ειδών οι ιστορίες της Moore έχουν ένα κοινό γνώρισμα: ένα βαθύ πνευματιστικό, εσωτερικό στοιχείο. Συνεχώς μιλά για παράξενες ψυχικές καταστάσεις των ηρώων της οι οποίες δεν είναι εκείνο που θα περίμενες σήμερα λέγοντας ψυχικές καταστάσεις. Δεν είναι ούτε καν εκείνο το “ακατονόμαστο” και “απερίγραπτο” του Lovecraft ακριβώς. Είναι κάτι που μοιάζει μ’αυτό αλλά, συγχρόνως, τελείως διαφορετικό: είναι πιο συγκεκριμένο, σε όλες τις περιπτώσεις, και δίνει μια αίσθηση μεγαλύτερου βάθους. Επιπλέον, παρότι όλες αυτές οι ψυχικές καταστάσεις είναι εξωφρενικές, και μάλλον ποτέ δεν πρόκειται να τις γνωρίσει άνθρωπος, [...]

Περιβαλλοντικές διαφορές και παράξενες ιστορίες

Πάντα όταν έρχομαι στην Αθήνα από διακοπές σε νησί, αμέσως παρατηρώ τη διαφορά στο περιβάλλον. Και δεν μιλάω για τα κλασικά: πολλή ρύπανση στην Αθήνα, δεν υπάρχει χώρος να αναπνεύσεις, όλο μεγάλα χτίρια που κρύβουν τον ουρανό, και τα λοιπά. Μιλάω για μια πιο μαλακή αίσθηση που έχει η όλη ατμόσφαιρα στην Αττική. Δεν είναι όπως στα νησιά. Εκεί, ο τόπος έχει κάτι το πιο άγριο. Το νιώθεις στον ίδιο τον αέρα. Είτε άπνοια έχει, είτε φυσάει μανιασμένα, πάντα υπάρχει κάτι το πιο άγριο.

Στην Αθήνα, χάνεις την αγριάδα ξαφνικά, κι αναρωτιέσαι πού πήγε. Όλα εδώ μοιάζουν πιο μαλάκα. Σαν να βουλιάζεις σε καναπέ.

Πρέπει να προσέχεις να μη σε πάρει ο ύπνος.

*

Κατά τα άλλα, διάβαζα κυρίως C.L. Moore αυτές τις μέρες, και έχει κάτι τρομερά ευφάνταστα σκηνικά σε ορισμένες από τις ιστορίες της. Και σε όλες τις ιστορίες [...]

 

Επίσης . . .

Περί Γραφής: Η Χρήση των Παρενθέσεων


Κατά κανόνα, εκείνο που διδάσκεται για τις παρενθέσεις είναι ότι χρησιμοποιούνται για να μπει μέσα στο κείμενο κάτι που είναι περιττό ή επεξηγηματικό. Αυτό, βέβαια, μπορεί να ισχύει σε γενικές γραμμές, όμως δεν είναι η μοναδική χρήση των παρενθέσεων, ειδικά στη λογοτεχνία. Και όχι μόνο στη λογοτεχνία, αλλά εδώ σε αυτήν θα αναφερθώ· αυτή είναι που με ενδιαφέρει. Ορισμένα από όσα γράφω παρακάτω μπορούν ίσως να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες μορφές κειμένου – όπως δοκίμιο – όμως δεν είναι βέβαιο ότι πάντα ταιριάζουν· και κάποια άλλα είναι σίγουρο ότι δεν ταιριάζουν σε οτιδήποτε άλλο πέρα από τη λογοτεχνία.

Γενικά, έχω παρατηρήσει ότι όσοι δεν ξέρουν πώς ακριβώς να χρησιμοποιήσουν τις παρενθέσεις κάνουν δύο πράγματα: (α) Δεν τις χρησιμοποιούν καθόλου· (β) τις χρησιμοποιούν όπου τους κατεβαίνει, ακόμα και σε σημεία που δεν μπορείς να φανταστείς γιατί θα ήθελε κάποιος να βάλει παρένθεση! Σημειωτέον ότι αυτό είναι κάτι που έχω προσέξει περισσότερο στην αρθρογραφία παρά στη λογοτεχνία. Ορισμένα δημοσιογραφικά κείμενα είναι στα όρια του τραγελαφικού από άποψη στίξης και σύνταξης.

Ποιος είναι, λοιπόν, ο σωστός τρόπος για να χρησιμοποιείς τις παρενθέσεις – και, ειδικά, στη λογοτεχνία;

Απάντηση: Δεν υπάρχει «σωστός τρόπος». Υπάρχουν, όμως, κάποιες γενικές αρχές για τις παρενθέσεις και διάφορες μέθοδοι, λιγότερο ή περισσότερο πειραματικές.

Τα όσα αναφέρω παρακάτω δεν είναι απόλυτα ούτε εξαντλητικά. Δεν θα μπορούσαν να είναι.

 

Επιλογές Μαρτίου (17/3)


Αγγλικά κόμιξ (ηρωικής) φαντασίας (1955-1984) ● Αφίσες από καλτ ταινίες Sword-and-Sorcery του 1980 ● Γιατί, εν έτει 2020, μιλάμε ακόμα για τον James Bond; ● Ψηφιακό νόμισμα και ομόλογα για τον κορονοϊό. (Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των κρουσμάτων ή νεκρών, ο αριθμός των νομισμάτων μειώνεται και η αξία τους αυξάνεται.) ● Τα φίδια σκοτώνουν 137 ανθρώπους καθημερινά· τα κουνούπια, 2740. Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχει σκοτώσει ο κορονοϊός μέσα σε μια ημέρα είναι 108, στην Κίνα, στις 10 Φεβρουαρίου. Αν όμως επιμένεις να τον φοβάσαι, μπορείς να φτιάξεις μόνος σου ένα φάρμακο για τα χέρια εναντίον του κορονοϊού. ● Από τον κόσμο της Italo disco του 1980, φανταστικές εικόνες διακοσμούν τα μουσικά άλμπουμ. ● Μια χρονογραμμή της ιστορίας του Twitter μέχρι σήμερα. ● Computer Show: Η πρώτη εκπομπή στην Ελλάδα για υπολογιστές (Αντώνης Λεκόπουλος, 1991) ανέβηκε στο Youtube. ● Από τον Οιδίποδα στον Στίβεν Κινγκ: εικόνες επιδημίας στη λογοτεχνία. ● Here Be Monsters: Οι εικονογραφήσεις του Richard Doyle για το Jack and the Giants.

 

Περί Γραφής: Επιτίθεμαι ή Επιτίθομαι;


Πριν από κάποιο καιρό (αλλά όχι και πολύ παλιά· μέσα στον προηγούμενο χρόνο) είχα γράψει ένα κείμενο στα Σκιώδη Παραλειπόμενα σχετικά με το επιτίθεμαι και το επιτίθομαι. Ήταν αρκετά προχειρογραμμένο, όπως όλα τα κείμενα εκεί, γιατί, εντάξει, ένα post για blog είναι, όχι κάτι για να σπαταλήσω πολύ χρόνο σ’αυτό. Όμως από τότε υποπτευόμουν ότι το συγκεκριμένο κείμενο έπρεπε να ήταν κανονικό άρθρο, και είχα ήδη αποφασίσει ότι στο μέλλον μπορεί να γίνονταν αυτό.

Τώρα φτάσαμε στο μέλλον.

Υπάρχει ένα θέμα στη νέα ελληνική γλώσσα σχετικά με το αν το ρήμα επιτίθομαι είναι σωστό, και γενικά θεωρείται πως δεν είναι σωστό, πως το σωστό είναι το επιτίθεμαι. Αντικειμενικά, μπορείς να πεις ότι όντως αυτό είναι το σωστό επειδή είναι και το παλαιότερο. Πρακτικά, όμως, το επιτίθεμαι δημιουργεί πολλά προβλήματα, ειδικά στους παρελθοντικούς χρόνους.